Terug naar het overzicht

‘Dood aan de landbouw’ versus ‘We doen het al zo goed’

De strijd om de toekomst van de landbouw dreigt gekaapt te worden door voor- en tegenstanders van de huidige landbouw. Maar een verduurzaming van de landbouw vraagt om een genuanceerder toekomstbeeld. En agrarisch ondernemers hebben ruimte nodig om tot die verduurzaming te komen.

Door Bart Bremmer

Discussie over de landbouw naar de voorgrond

De afgelopen 10 jaar heerst er een felle discussie over de toekomst van de landbouw in Nederland, specifiek over de veehouderij. Voorheen werd er voornamelijk op de achtergrond beleid gemaakt door de politiek in overleg met Wageningen en LTO. Tegenwoordig ligt dat heel wat ingewikkelder, en bestaat landbouwbeleid uit een dynamisch geheel van hoofdpijndossiers waar iedereen iets van vindt. In de afgelopen decennia is meer en meer duidelijk geworden dat bij de ontwikkeling van de landbouw niet alleen economie en voedselzekerheid een rol spelen, maar ook milieu, voedselveiligheid, volksgezondheid, dierenwelzijn en leefomgeving.

‘Dood aan de landbouw’

Een geluid dat niet nieuw is in deze discussie, maar wel steeds duidelijker te horen, is dat van de disruptieve innovatie. Kort gezegd komt het erop neer dat de huidige landbouw heeft gefaald en moet worden vervangen door nieuwe vormen van landbouw. Vormen die gestoeld zijn op totaal andere ideeën en principes. Het gaat dan bijvoorbeeld om natuur-inclusieve landbouw, community supported agriculture, en kringlopen sluiten op lokaal niveau. De huidige bedrijven spelen daarbij geen rol. Het huidige systeem laten we achter ons, en vervangen we met nieuwe ondernemers met nieuwe praktijken, verdienmodellen, netwerken, kennis, etc.

‘We doen het al zo goed’

Het geluid hierboven staat lijnrecht tegenover het geluid dat nogal eens vanuit de sector zelf komt: de landbouw is al duurzaam. Dieren in de veehouderij hebben het beter dan ooit, fosfor en stikstof worden in de akkerbouw veel efficiënter gemanaged dan 30 jaar geleden, en bedrijven voldoen aan een waslijst aan kwaliteitseisen, om zowel duurzaamheid als voedselveiligheid te kunnen borgen. Kritiek op de landbouw komt voort uit onwetendheid, dan wel vanuit emotie.

De toekomst van de landbouw is subtieler

Hoewel niemand in de toekomst kan kijken, is wel te voorspellen dat de waarheid ergens in het midden ligt. Aan de ene kant moet de huidige landbouw wel degelijk anders. Er liggen grote opgaven op het gebied van bijvoorbeeld klimaat en circulariteit, waarvoor grote stappen gezet moeten worden. Daarnaast zijn de behoeften van burgers met betrekking tot voedselproductie in de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Ook daar ligt een opgave. De veranderingen die de landbouw de aankomende 20 jaar zal ondergaan, zal enorm zijn in vergelijking met de veranderingen in de afgelopen 20 jaar. De partijen die roepen dat ‘we het al goed doen’ zullen al snel gedwongen zijn bij te sturen of af te haken.

Nieuwe vormen van landbouw bedrijven zullen in dit toekomstbeeld een belangrijke rol spelen. Ze kunnen een ontwikkeling van belang gaan vormen naast de gangbare landbouw, en ze kunnen de gangbare landbouw inspireren tot innovatie. Maar ze zullen niet de huidige landbouw vervangen. Gevestigde belangen zullen dat niet toestaan, en dat is maar goed ook. De huidige Nederlandse infrastructuur, het kennissysteem en de logistiek behoren niet alleen tot de meest efficiënte ter wereld, maar ook tot de meest duurzame. Er moet nog heel veel veranderen, maar het huidige systeem afbreken zou een ramp zijn: niet alleen economisch, maar ook ecologisch en maatschappelijk.

Omarm de nuance!

Het probleem is niet zozeer dat de geluiden ‘dood aan de sector’ en ‘we doen het al zo goed’ er zijn. Een discussie is vaak gebaat bij uitersten, omdat dat de boel juist op scherp zet. Het probleem is dat het er steeds vaker op lijkt dat de discussie beperkt is tot deze 2 standpunten. Bovenstaande kampen overschreeuwen elkaar, waardoor meer genuanceerde geluiden niet meer te horen zijn.

Verduurzaming van de landbouw vereist ondernemerschap. En voor ondernemerschap is speelruimte en verbinding nodig. Door de manier waarop er steeds vaker over de toekomst van de landbouw gediscussieerd wordt, wordt de speelruimte steeds verder ingeperkt. En in plaats van verbinding ontstaat er juist meer en meer afstand tussen partijen.

Een oproep aan de partijen die zich in de 2 kampen bevinden heeft waarschijnlijk weinig zin. Maar bij deze wil ik wel een oproep doen aan beleidsmakers, onderzoekers, NGO’s en bovenal aan bedrijfsleven en ondernemers: Laat je niet verleiden tot zwart-wit denken; laat verschillen van visie de start zijn van een gezamenlijke zoektocht; omarm de nuance!

Geef een reactie